Badania środowiska pracy, wentylacja i odpylanie do dofinansowania ZUS - co trzeba przygotować?
Planujesz zakup systemu odpylania, odciągu stanowiskowego, urządzenia filtrowentylacyjnego albo modernizację wentylacji w hali? W konkursie ZUS takie inwestycje mogą zostać objęte dofinansowaniem, ale sam wybór urządzenia i oferta od dostawcy nie wystarczą.
W przypadku wentylacji bardzo ważnym elementem dokumentacji są badania środowiska pracy, które mają wykazać, z jakim problemem mierzą się pracownicy i dlaczego planowana instalacja jest potrzebna. Zakres badań zależy jednak od tego, jaki rodzaj wentylacji firma chce sfinansować. Poniższe wymagania opisujemy na podstawie konkursu ZUS 2026.01. W kolejnej edycji programu dokumentacja i szczegółowe wymagania mogą ulec zmianie.
Jakie badania są potrzebne przy odpylaniu, filtracji i odciągach miejscowych?
Jeżeli inwestycja ma ograniczać narażenie pracowników na pyły lub szkodliwe czynniki chemiczne, zastosowanie ma punkt 13 katalogu ZUS. Obejmuje on między innymi odciągi miejscowe, okapy, ssawki, filtry, filtropochłaniacze, urządzenia do odpylania na sucho i mokro, cyklony, elektrofiltry czy mobilne urządzenia filtrowentylacyjne. Biuletyn Informacji Publicznej
Do wniosku w konkursie 2026.01 należało dołączyć sprawozdania z przedostatnich i ostatnich pomiarów poziomu szkodliwych czynników chemicznych lub pyłowych na stanowiskach pracy. Badania musiały zostać wykonane przez laboratorium posiadające akredytację w odpowiednim zakresie. Jeżeli firma nie posiadała przedostatniego pomiaru, należało złożyć oświadczenie wyjaśniające jego brak.
Nie jest więc tak, że przed złożeniem wniosku wystarczy jednorazowo „zmierzyć zapylenie”. Najpierw trzeba prawidłowo określić, jakie czynniki występują przy danym procesie i których pracowników dotyczą.
Co właściwie mierzy laboratorium?
Zakres pomiaru zależy od procesu technologicznego. Przy obróbce drewna problemem mogą być określone frakcje pyłu. Przy szlifowaniu, spawaniu, lakierowaniu czy procesach chemicznych mogą występować inne pyły, aerozole, dymy lub konkretne substancje chemiczne.
W przypadku czynników chemicznych i pyłowych bada się ich stężenie w powietrzu na stanowisku pracy, a otrzymane wyniki pozwalają ocenić narażenie pracownika i porównać je z obowiązującymi wartościami dopuszczalnymi. CIOP wskazuje, że przy ocenie narażenia próbki mogą być pobierane bezpośrednio w strefie oddychania pracownika, między innymi przy wykorzystaniu pompy z odpowiednim próbnikiem. Dla pyłów analizowane mogą być np. frakcje wdychalne lub respirabilne.
W praktyce laboratorium dobiera metodę i aparaturę do konkretnego czynnika. Mogą być wykorzystywane pompy do pobierania próbek powietrza, filtry, odpowiednie próbniki, a następnie metody laboratoryjne pozwalające określić zawartość badanego czynnika.
Nie ma więc jednego miernika, którym przedsiębiorca może przejść po hali i przygotować badanie do wniosku.
Czy badania można wykonać samodzielnie?
W przypadku badań czynników chemicznych i pyłowych wymaganych dla punktu 13 – nie.
Katalog konkursu 2026.01 wymagał sprawozdań z badań wykonanych przez akredytowane laboratorium. Również przepisy dotyczące badań środowiska pracy wskazują jako podstawową zasadę wykonywanie takich badań przez laboratoria posiadające odpowiednie kompetencje i akredytację. Biuletyn Informacji Publicznej
Przedsiębiorca może natomiast przygotować informacje potrzebne do właściwego zaplanowania badań – wykaz stanowisk, procesów, stosowanych materiałów, maszyn oraz potencjalnych źródeł emisji.
Problem polega na tym, że trzeba jeszcze wiedzieć co zlecić laboratorium, aby wykonane badania rzeczywiście odpowiadały planowanemu projektowi.
Co otrzymuje firma po wykonaniu badań?
Dla potrzeb wniosku ZUS kluczowym dokumentem jest sprawozdanie z badań i pomiarów.
Nie chodzi więc po prostu o wewnętrzną notatkę czy protokół podpisany przez pracownika BHP.
Niezależnie od samego konkursu pracodawca ma również obowiązek prowadzenia rejestru czynników szkodliwych oraz wpisywania wyników do karty badań i pomiarów. Przepisy określają nawet wzory tych dokumentów.
Do dokumentacji konkursowej dołącza się jednak dokumenty wymagane konkretnie przez regulamin i katalog ZUS – w przypadku punktu 13 przede wszystkim odpowiednie sprawozdania z pomiarów.
Same badania to dopiero część dokumentacji wentylacji
To bardzo ważne, ponieważ przy tego typu inwestycjach łatwo skupić się wyłącznie na badaniu zapylenia lub stężenia substancji.
W konkursie 2026.01 przy wentylacji dla zagrożeń chemicznych i pyłowych ZUS wymagał dodatkowo między innymi:
- projektu technicznego lub wykonawczego instalacji albo odpowiedniej koncepcji,
- spójności projektu z oceną ryzyka zawodowego,
- dokumentu potwierdzającego przeznaczenie obiektu,
- wykazu źródeł emisji zanieczyszczeń,
- informacji o maszynach, materiałach i czasie trwania procesów,
- dokumentacji zdjęciowej istniejącej wentylacji przemysłowej i HVAC lub oświadczenia o jej braku.
Dla mobilnego urządzenia filtrowentylacyjnego katalog dopuszczał przygotowanie koncepcji zastosowania urządzenia zamiast pełnego projektu instalacji, ale nadal musiała ona zawierać część rysunkową, opisową i obliczeniową.
Czyli dokumentacja powinna tworzyć logiczny ciąg:
źródło zanieczyszczenia -> wyniki badań -> narażenie pracowników -> proponowane rozwiązanie -> oczekiwana poprawa warunków pracy.
Chcesz mieć pewność, że wymagane pomiary zostaną prawidłowo dobrane, wykonane i wykorzystane we wniosku o dofinansowanie?
Skorzystaj z naszego wsparcia. Wypełnij formularz i umów się na bezpłatną konsultację, podczas której omówimy planowane wydatki, sprawdzimy, czy mogą kwalifikować się do dofinansowania ZUS i wskażemy, jakie badania oraz dokumenty będą potrzebne do przygotowania projektu.
UWAGA! JDG może ubiegać się o dofinansowanie bez zatrudniania pracownika, jednak zatrudnianie co najmniej jednej osoby znacząco zwiększa szanse na uzyskanie środków.
A co z inną wentylacją mechaniczną?
Nie każda inwestycja wentylacyjna wynika z występowania pyłów lub substancji chemicznych.
Punkt 14 konkursu 2026.01 obejmował pozostałą mechaniczną wentylację ogólną nawiewno-wywiewną. W takim przypadku wymagane było sprawozdanie z pomiarów strumieni objętości powietrza, krotności wymiany powietrza oraz skuteczności wentylacji. Pomiary mogły być wykonane przez laboratorium lub osobę posiadającą wymagane uprawnienia.
W praktyce przy takich badaniach wykorzystuje się urządzenia do pomiaru parametrów przepływu powietrza, a uzyskane wyniki służą do oceny działania istniejącego systemu wentylacji.
To zupełnie inny rodzaj dokumentacji niż pomiar stężenia pyłu czy substancji chemicznej. Dlatego już na początku trzeba prawidłowo określić, do którego działania ZUS należy planowana inwestycja.
Dlaczego warto połączyć badania z przygotowaniem całego wniosku?
Można oczywiście przeprowadzić cały proces samodzielnie – znaleźć laboratorium, ustalić zakres badań, znaleźć projektanta instalacji, zebrać dokumentację BHP, uzyskać oferty i następnie przygotować wniosek do ZUS.
W praktyce oznacza to jednak koordynowanie kilku niezależnych podmiotów i pilnowanie, aby wyniki badań, ocena ryzyka, projekt instalacji, parametry urządzeń i opis inwestycji mówiły o tym samym problemie.
Samo prawidłowo wykonane badanie nie gwarantuje jeszcze, że będzie właściwie wykorzystane we wniosku. Jeżeli zmierzono nie ten czynnik, dokumentacja nie odpowiada stanowiskom objętym projektem albo wybrano rozwiązanie, którego parametry nie wynikają z przedstawionego problemu, przygotowanie projektu staje się znacznie trudniejsze.
Dlatego przy ubieganiu się o dofinansowanie warto rozważyć współpracę z firmą, która nie ogranicza się do zlecenia pomiarów, ale koordynuje badania, dokumentację BHP, przygotowanie wniosku oraz późniejsze rozliczenie inwestycji.
MGM Consulting od 13 lat zajmuje się pozyskiwaniem dofinansowania ZUS i może przeprowadzić przedsiębiorcę przez cały proces – od sprawdzenia planowanej inwestycji i określenia wymaganych badań, przez przygotowanie dokumentacji, aż po złożenie i rozliczenie projektu.
